Ekononmik krizlerin nedeni ve çözümü üzerine bir not

http://www.bloomberght.com/haberler/haber/1413391-abdde-hanehalkinin-geliri-azaliyor

ABD'de hanehalkının geliri azalıyor

Amerikalılar bugün, 2009 yılındaki "durgunluk dönemi"nden dahi daha az kazanıyor

24 Ağustos 2013 Cumartesi, 14:05

 

Bloomberght'de Cuma günü yayınlanan bu haber ilgi çekici idi. ( En üstte sayfanın linki  altta da haberin devamı var )

 Bu haber ekonomik krizlerin çıkış nedeni ve gelecekte de çıkmaya devam edeceğini net bir şekilde gösteriyor. Şu an da ABD ekonomisi son krizi "atlatmak" üzere yayınlanan  bir çok veri normal ekonomik aktivasyona işaret ediyor. Ancak krizden çıkan ülkenin en üst ve en alt gelir düzeyleri arasındaki fark açılıyor ve geniş halk toplulukların ekonomik gücü zayıflıyor.  Ekonomiyi düzeltmek üzere yapılan teşvikler daha zengin olan nüfusun küçük bölümünü destekliyor. Bu da toplam para (toplam ekonomik güç : enerji) dağılımında bir asimetri oluşturuyor ve bu para küçük bir nüfus topluluğunda aşırı derecede birikince atıllaşıyor ve temel ekonomik aktiviteye katılımı azalıyor. Bu da ekonomilerin sürekli güç kaybına neden oluyor.  Daha öncede yazdım günümüz ekonomik sistemlerinde krizlerden gerçek anlamda kurtuluş yolu nüfusun daha büyük kısmının -örneğin ceo'ların değil de işçilerin (haberden bir alıntı:1970'li yıllardan beri CEO gelirleri, ortalama bir işçinin gelirine oranla 127 kat arttı) - evet nüfusun büyük kısmının parasal gücünün artırılması ile krizlerden çıkmak gerçek anlamda  mümkün olacaktır. Böylece temel ekonomik aktivitelere katılım artacak paranın atıllaşması azalacak. Aslında krizin temel nedeni de bu geniş halk kitlelerinin ekonomik gücünün azalması.  

Aslında çözüm basit emek hakkını alır ise sorun kalmayacak.

Emeğin hakkını aldığı emeğin kutsandığı bir dünya ekonomilerin ve insanlığın düzlüğe çıktığı -insanlığın altın çağının yaşandığı bir dünya olacaktır.

 

 

 

Haberin devamı

ABD'de ortalama hane halkı araştırma raporları, durgunluğun resmi olarak sona erdiğinin açıklandığı 2009'da, bugünden daha fazla para kazandıklarını ortaya çıkardı.

Sentier Araştırma firmasının en son raporuna göre, 2009 yılının haziran ayında, 54 bin 478 dolar olan Amerikalı hane geliri, 2013 yılının haziran ayında 52 bin 98 dolar dolara inerken, yüzde 4,4'lük bir düşüş yaşandı.

Ekonomik Politika Enstitüsü ise, son 10 yılda, Amerikan işçilerinin verimliliklerinin aklaşık yüzde 25 artış göstermiş olmasına rağmen hiçbir ücret artışının olmadığını ortaya koyuyor.

Gelir skalasında, zenginin zenginleşme oranının diğer bütün sınıflardan daha hızlı bir şekilde arttığı ABD'de, gelir eşitsizliğinin durgunluk sırasında fırladığı, gelir dağılımının en üst yüzde 10'unun, 2010 yılındaki en alt yüzde 10'dan yaklaşık 16 kere daha yukarıya çıktığı ifade edildi.

Amerikalılar'ın yüzde 20'sinin en alt yüzde 20'den daha hızlı büyüdüğü kaydedilirken, raporlara göre, 1970'li yıllardan beri CEO gelirleri, ortalama bir işçinin gelirine oranla 127 kat arttı.

Hisse senetlerine nereye gidiyor: Bu bir serbest düşüş diye tanımlanabilir mi?

Ulusal mali endeksin 96-97 binlerde oluşturmaya çalıştığı bir destek vardı. Bu gün için kırıldı kapanış fiyatı 94.046 oldu. Bundan sonraki destek seviye muhtemelen 2007'de Lehman krizi öncesi görülen ve geçilemeyen seviye olan 90 binler denenecektir

Ekim 2010 'da görülen zirveden sonra 2013'lerde oluşan artı değer çoktan harcandı şu anda Ekim 2010 zirvesine giderken oluşturulan artı değerlerin harcandığı dönemdeyiz. Bunun alt sınırıda Ekim 2007'de görülen 90 binlerdir.
!!!  endeks 3 yılda bir zirve oluşturuyor  (bu yıl Ekim de değil Mayıs'da oluştu) Ancak hikaye değişti bunun tekrar etmeme olasılığı yüksek. Mali endeks 2009 mart ayındaki 30 binlerdeki dipten 22 Mayıs 2013 139 bin değerine tamamen küresel bol para politikası ile geldi. O günden bu güne Türkiye rasyonel anlamdı üretimsel ekonomisini anlamlı bir şekilde geliştiremedi. Dolayısıyla bu paranın Türkiye'den çekilme oranı ve o günkü dolar kuru ile dip seviyeyi tahmin edebiliriz .  Şu anki 1,98 dolar kurunda 2009 'daki dip 36 binlerde mali endeks 36 binlere düşüyor ise dolar kuru artacaktır. 2,5 'dan bir örnekleme yapsak 2009 dibinin değeri 45 binlerde olacaktır.
Peki 2009 dip seviyelerine gider mi ? Mayıs 2013 zirvesinden bu yana olan dik iniş çok şüphe uyandırıyor. 2007 zirvesinden sonra yaklaşık 40 bin puanlık iniş 2 yılda olmuş 2007 zirvesinden sonraki 60 bin puanlık iniş 2 yılda olmuş. Ancak Mayıs'dan bu yana sadece 3 ayda yaklaşık 50 bin puanlık iniş olmuş. Bu çok ivmeli bir düşüş. Bu çok riskli bir durum. Bizzat düşüşün ivmesi mitarı değil sadece ivmesi bile ciddi tahribatlar oluşturacak düzeyde. Bunu bir serbest düşüş diye tanımlanabilir mi?
Tüm bunlar küçük yatırımcı için çok dikkatli olmayı gerektiriyor.

FED Tutanakları açıklanacak

Bu gün FED tutanakları ne çıkarsa çıksın uzun vadede yön belli. Her yatırımcının gelişmekte olan piyasalardan gelişmiş piyasalara doğru fon akışın devam ettiği yeni dinamiklere uygun bir stratejide davranması gerekir.
10 yılı geçkin bir süredir bu para akış yönü gelişmiş piyasalara doğru idi.  Özellikle Lehman krizi ile FED piyasaları artan bir ivmelenme ile paraya boğdu. (Şu anda   FED gerçekten havuzu fazla hızlı mı doldurduk çok mu doldurduk ekonomi buruda boğulabilir mi endişesi taşıyor olmalı) Rota belli FED para musluklarını kısacak :  ivme azalacak ardından  biraz havuzdan su boşaltmaya başlayacak .
Bu süreçte gelişmekte olan piyasalarda hisse senetlerinde artık yeni bir rekor beklenmemeli. Güzeldi yaşandı bitti. Artık belli bir dipten sonra yatay banda razı olunacak bir döneme doğru ilerliyoruz.

Kurlar henüz ilerde oluşacak dengenin başlarındaki hareketlenmeyi yaşıyor. Ne Türkiye'nin ne de bir başka gelişmekte olan ülkenin kurlar konusunda uzun vadede belirleyici olma gücü yok kurun değerini global dengeler belirleyecek.

Artık iyi düşünüp ve ekonomik gelişmelere tarafsız gözle bakıp karar vermek gerekiyor.

Benim 13 Mayıs 2013'de yazdığım hisse senetlerinde düşüş dolarda yükseliş beklendim devam ediyor burada dip ve ya zirveye henüz gelinmedi.

Bernanke senatoda konuşacak

Bir hafta önce Bernanke konuşması benim beklediğim tarzda değildi. Sonuçta beklentilerim bir hafta için ters yönde kaldı. Ancak bu takvimin net ve geç olmayan bir şekilde ortaya konması gerekir. Bir iyi bir kötü konuşma tarzı da bu dönemde bir tercih olabilir. Sonuç  FED'in genişletici para politikasının azalmasının etkilerinin satın alıntıdı döneme girdik ve bu bilelirginleşecek

Küçük yatırımcı borsadan uzak dur

Aşağıda 10 banka endeksi Iş bankası ve Ulusal 100 endeksin 5 yıllık grafikleri var. Ulusal 100 endeks Ekim 2010 'daki 70 binlerdeki zirvesine yakın bir yatay hatta direnç oluşturmuş gibi görünüyor ve 24 haziran 2013 de seans içinde gördüğü 70 bin 93 'ün altına inmedi ve son cuma günü %2,97 yükseldi. Ancak hem 10 banka endeksi hemde İş bankasının grafiklerinde Ekim 2010'da görülen zirvenin çok altlarındayız. Ve zirveden iniş açısı çok dik bu uzun vadeli bir trendin düzeltmesi olması pek mümkün görünmüyor. Bu dik ve kararlı iniş yeni bir trend oluşturacak güçte görüntüsü veriyor. Bu düşüşün temelinde parasal genişlemenin bitiyor olması yatıyor. Parasal genişlemenin başlaması 21 binlerdeki endeksi 5 yılda 93 binlere taşıdı. Şimdi biten parasal genişleme endeksi nereye götürür ? Şu an cevaplanması gereken soru bu. 

Türkiye ekonomisi çok zor bir döneme giriyor. Bu 2008 Lehman krizinden daha ciddi bir dönem. O dönemde parasal genişleme başladı şimdi bitiyor. Avrupa borç kaynağı olamaz kendi dertlerini çözebilmiş değil ve ihracat için yeterli canlılıkta değil. Orta doğu kaynıyor ve Türkiye'nin ordaki konumu çok soru işaretleri barındırıyor bu da orta doğu kaynaklı sıcak para içinde bir problem. Türkiye iç meseleleri: son dönemde hiç bir şekilde tanık olunmamış toplumsal tepkiler

Tüm bunların tek bir sonucu var küçük yatırımcı borsadan uzak dur.

FED tutanakları öncesi tahmin

Muhtemelen Bernanke açıklamasını yaparken piyasalardaki olası dalgalanmayı öngörüp açıklamasını daha yumuşak yapmıştı. Bu da tutanaklardaki ifadenin daha net ve sert olma olasılığını güçlendiriyor. Bu gün tutanakların açıklanması ve ardından olan soru cevap bölümüyle birlikte gelişen piyasalarda bir satış dalgası daha başlayacak ancak bu dalga FED toplantısı sonrası olduğu kadar volümlü olmayabilir ancak daha uzun süreli bir çıkış ve düşüş dalgası oluşturacaktır.
Sonuç ABD ekonomisinin toparlandığı doların güçlendiği euro'nun düştüğü TL'nin değer kaybettiği BİST'in düştüğü bir dönemin tutanaklarla perçinleştiği bir döneme girebiliriz.
önce BİST te 70 binlerin altı
altında 1200'lerin altı
Dolar/TL muhtemelen 2'lerin üstü ancak TC merkez bankası buna çok direnecektir başarılı olabilir mi ya da böyle bir hedef rasyonel mi tartışılır.
Bu dalga  ne kadar sürecek, tahmin etmek için erken takip etmek gerekir.

Haftalık değerlendirme

FED  açıklamalarından sonra Bernanke dışındaki bir takım ara yönetim kadrolarındaki kişilerin de konuşmaları havayı yumuşattı ve hisse senetleri o ciddi satıştan sonra biraz yükseldi deniyor. Bu yorumlara katılmıyorum , çünkü
1 Zaten daha sonra söylenen her şeyi Bernanke söylemişti ve piyasaların bir satış bahanesine ihtiyacı vardı böylece cidi bir satış yapılmış oldu.
2.Daha sonraki açıklamalar sadece piyasanın bu geçiş döneminde kendini alıştırmasına yönelik pekiştirici açıklamalardan ibaret.
3. Her ciddi satışın kendi doğasında olan alış dalgasından başka bir şey değil tepki alımı
Bir de şu var ki FED'in ana stratejisi hisse senetleri değerlenmesi ile kişilerin varlıklandırılması planlanmıştı. Bu varlıkların ekonomiye katılımı için biraz satış gerekiyor. Para hep borsada kalırsa ekonomiye ne katkısı olacak. Bu satışın ABD ekonomisi için bir zararı yok aksine reel ekonomiye aktarılacak alternatif para kaynağı oluyor.

Tahminlerim
Hisse senedi
76 binlere yükselen hisse senedi için yorumum her yükseliş bir satış fırsatı olarak kullanmak gerekir.
Ciddi düşüşlerde alım satım manevrası olanlar için bir süre sonra satmak üzere almak anlamlı. Ancak satıştı gecikmemek gerekir.

Dolar
Dolar 1,93'lerde bu artık 90'lı fiyatların kabul gördüğü anlamına geliyor. Bir satış dalgasında 1,99 'a kadar gelebilir. Ancak daha üstlerde fiyatlar mümkün

Altın:
Söylenecek çok bir şey yok. Henüz düşük fiyatlar alım fırsatı değil daha düşük fiyatlar olası.

Euro/Dolar
orta vadede Dolar lehine görünüyor